PHIẾM BÀN BÀI THƠ MONG MANH SỢI TÓC
Hoàng Anh Dũng & Vô Thường
 
Vài hôm trước một thân hữu phương xa gởi cho tôi một bài thơ. Đây cũng là một sự lạ, bởi ít khi nào anh ấy gởi thơ cho tôi. Tôi chuyên về dịch thuật hơn. Cầm lên xem thì ra là thi sỹ Nguyễn Liên Châu - bài Mong Manh Sợi Tóc:
Mong Manh Sợi Tóc

Mùa đã lết tàn hơi cuối lũng
Bấm độn tay lận đận tháng ngày
Người xa biệt theo chân ngày thực dụng
Để vườn xưa buồn vội dựng thành cây


Quyết mở cửa cho nắng vào rọi tối
Buồng tim suy hằn dấu thuở ai ngồi
Sót lại đó sợi tóc mai lầm lỗi
Nhọn dịu dàng đâm nhói ý thơ tôi


Từ ly nào cũng nhẹ nhàng giả lấp
Gắng đưa tay phủi nhẹ bụi gương mờ
Chẳng đặng đừng thấy mình luôn với bóng
Máy môi cười gượng gạo đến bơ vơ


Nắng chối ngại quay đầu về phía núi
Buồng tim đau co giật cầu hồn
Suốt một đời chưa bao giờ thấy tuyết
Buổi tay rời băng buốt ngược càn khôn


Không thể nhặt sợi tóc mai hạnh phúc
Bó gối tôi nhìn lũng ngập sương mù
Hiên hoài niệm xanh rêu lời thất vận
Chữ lò cò một cõi nhớ âm u 


Người bạn nhìn tôi:
- Anh thấy sao?
- Tôi chẳng thấy gì hết!
- Là sao? Có hay không? Hay là dở?
- Nói cho đúng thì là thơ chiêm nghiệm anh ạ!
- Là sao?
- Ừ, đại khái là “đọc” mà không phải “đọc”!
- Là sao?
- Này, anh biết động từ To Read trong tiếng Anh không?
- Nghĩa là “đọc” chứ gì!
- Ừ, nhưng To Read cũng còn có nghĩa là hiểu, biết, xem, đoán, học, nghiên cứu …. thí dụ: To read law - học luật;
To read a deam- đoán mộng; ….
- Ý anh là ….
- Ý tôi là bài thơ của Nguyễn Liên Châu ngoài đọc, còn phải hiểu, biết, xem, đoán, nghiên cứu ….
- Ý anh là ….
- Ý tôi là phải “đọc” thơ Nguyễn Liên Châu bằng “tâm”, bằng “hồn”… chứ không phải chỉ đọc cơ học bằng cái miệng!
- Thảo nào tôi đọc thầm còn hiểu, còn khi đọc to lên thì rối luôn!
- Anh thấy bài thơ này thế nào về nhịp điệu?
- Vần Trắc nhiều hơn Bằng phải không? Thí dụ câu đầu tiên: Mùa đã lết tàn hơi về cuối lũng - thơ 8 chữ nha!
- Anh nhìn kỹ lại coi! Toàn bài câu nào tối đa lắm cũng 4 Trắc, 4 Bằng mà. Nghĩa là Bằng nhiều hơn Trắc đấy!
- Ừ đúng thật, nhưng mà sao đọc lên thấy trúc trắc thế nào ấy.
- Đó là vì anh ấy bố trí chữ cuối cùng là Trắc. Nhưng mà theo tôi thì thơ anh ấy ÊM đấy. Có lẽ do anh đọc không đúng tiết tấu rồi! Thí dụ câu đầu phải ngắt nhịp như thế này này: Mùa đã lết / tàn hơi / về cuối lũng.
- Còn câu 2?
- Bấm độn tay suy / lận đận tháng ngày Chú ý một chút đi, anh sẽ thấy tiết tấu rất hay đấy!
- Ừ đúng rồi. Nhưng mà ….
- Nhưng mà sao?
- Sao thơ anh ấy lặng lẽ quá, nên nghe buồn buồn thế nào ấy.
- Ừ, thì thoạt tiên tôi cũng thấy bài thơ TĨNH quá. Nhưng mà nghĩ lại thì… không phải. Hoá ra bài thơ rất ĐỘNG!
- Hả? Thơ vậy mà ĐỘNG hả?
- Lấy 4 câu đầu làm ví dụ luôn nhé?
- Ok!
-  Mùa đã lết tàn hơi cuối lũng
   Bấm độn tay lận đận tháng ngày
   Người xa biệt theo chân ngày thực dụng
   Để vườn xưa buồn vội dựng thành cây
- Ừ đúng là 4 câu - 32 chữ!
- Trong 32 chữ đó ít nhất có 16 chữ liên quan đến ĐỘNG TỪ phải không? Mấy chữ in đậm đó!
- Phải phải ….
- Đó là chưa kể những TÍNH TỪ ( hình dung từ) như lận đận, buồn, …
- ???!!!
- Ông à, khổ thơ có 32 chữ mà có đến 16 ĐỘNG TỪ và 2 tính từ…. mà ông nói TĨNH là sao? Là rất động đó!
- Thử xem khổ thơ thứ 2 đi.
- Được:
Quyết mở cửa cho nắng vào rọi tối
Buồng tim suy hằn dấu thuở ai ngồi
Sót lại đó sợi tóc mai lầm lỗi
Nhọn dịu dàng đâm nhói ý thơ tôi

Anh thấy đó khổ 2 cũng tới 14 chữ liên quan đến ĐỘNG TỪ.
-Vậy toàn bài thì sao?
- OK. Anh tính thử xem
- Được rồi:  
Mùa đã lết tàn hơi cuối lũng
Bấm độn tay lận đận tháng ngày
Người xa biệt theo chân ngày thực dụng
Để vườn xưa buồn vội dựng thành cây

Quyết mở cửa cho nắng vào rọi tối
Buồng tim suy hằn dấu thuở ai ngồi
Sót lại đó sợi tóc mai lầm lỗi
Nhọn dịu dàng đâm nhói ý thơ tôi

Từ ly nào cũng nhẹ nhàng giả lấp
Gắng đưa
tay phủi nhẹ bụi gương mờ
Chẳng đặng đừng thấy mình luôn với bóng
Máy môi cười gượng gạo đến bơ vơ

Nắng chối ngại quay đầu về phía núi
Buồng tim đau co giật cầu hồn
Suốt một đời chưa bao giờ thấy tuyết
Buổi tay rời băng buốt ngược càn khôn

Không thể nhặt sợi tóc mai hạnh phúc
Bó gối tôi nhìn lũng ngập sương mù
Hiên hoài niệm xanh rêu lời thất vận
Chữ lò cò một cõi nhớ âm u

Theo như cách phân tích của anh, tôi thấy toàn bài có trên 80% những từ ĐỘNG, đúng chưa?
- Đúng rồi! Nghĩa là dù bài thơ rất ĐỘNG, nhưng ĐỘNG mà buồn! Chứ không phải TĨNH mà buồn!
- Chịu anh luôn. Vậy thì điều gì làm bài thơ vừa buồn vừa bí hiểm? Có phải là do tác giả NHÂN CÁCH HOÁ không?
- Đúng rồi - tác giả nhân cách hoá thiên nhiên chung quanh, để nói hộ lòng mình.
- Nghĩa là …..
- Là THIÊN- NHÂN hợp nhất! Nội tâm và ngoại cảnh quyện lấy nhau.
- Nghĩa là …
- Chẳng nghĩa là … gì cả
- Tôi không hiểu nhiều đoạn lắm, nhiều câu lắm anh
- Tôi cũng vậy!
- Hả ? Anh cũng không hiểu luôn hả?
- Tất nhiên rồi!
- Sao vậy?
- Vì tôi mới TO READ có 1, 2 lần mà
- Nghĩa là đọc nhiều lần sẽ HIỂU hả?
- No! Đọc càng nhiều sẽ càng không hiểu!
- Trời đất! Gì kỳ vậy
- Tôi nói để anh biết ngay thi sĩ Nguyễn Liên Châu cũng chưa hiểu hết bài thơ này của anh ấy đâu!
- Hả? Tác giả cũng không hiểu luôn hả?
-Ừ. Về mặt Triết học thì là vậy. Chính anh ấy, đôi khi, hay thường khi, còn không hiểu anh ấy là ai. Huống chi thơ chỉ là ký âm của tâm hồn trong khoảnh khắc nào đó. Qua rồi thì quên luôn. Độc giả sẽ nhớ THƠ của nhà thơ, chứ nhà thơ ít khi nhớ thơ của mình lắm. Mà không nhớ thì sẽ không hiểu. Thí dụ trong bài thơ trên có một câu tuyệt đỉnh luôn!  Đó là câu : Để vườn xưa buồn vội dựng thành cây. Hai chữ vội dựng … quả là khoảnh khắc thiên tài. Nếu tôi hỏi anh ấy vì sao dùng được hai chữ thần sầu đó, tôi chắc là anh ấy khó mà giải thích được! Mà không giải thích được, có khi, cũng có thể nói là không hiểu!
- Vậy ai hiểu?
- Độc giả. Mỗi người sẽ hiểu theo cách mà người ấy CẢM THỤ.
- Ủa tại sao vậy?
- Vì đây là những dòng thơ được NÉN rất chặt. Mỗi người đọc sẽ có cách riêng để MỞ, hay còn gọi là GIẢI NÉN. Thơ là nói một “ câu chuyện” bằng một số lượng chữ nhất định, và tối thiểu. Hoàn toàn khác với tiểu thuyết. Vậy nên thơ Nguyễn Liên Châu hay là vậy. Bởi vì ảnh không hiểu thơ ảnh bằng độc giả của ảnh. Nói cách khác : ảnh hiểu khác, nhưng độc giả có thể hiểu khác. Nhưng cả hai phía đều RUNG ĐỘNG.
- Ghê thật nghé!
- Lấy ví dụ 2 câu lục bát sau đây: 

Một mai hết thảy mong manh
Cõi nhân gian cũng trở thành hư vô


Biết thơ ai không?
- Biết chết liền! Nhưng mà nghe … hư vô thiệt! Mà thơ ai vậy?
- Thơ Bùi Tấn Tiến đấy!
- Là ai vậy?
- Còn ai nữa? Cũng Là Nguyễn Liên Châu đó!
- Vậy à? Hèn chi thơ cũng man mác mùi thiền! 
- Nói đúng rồi đấy. Thơ Nguyễn Liên Châu ít nhiều phảng phất thiền học. Đớn đau, đẹp đẽ, mênh mang và buông bỏ. Nhưng tuyệt nhiên không u tối, không tuyệt vọng.
- Nói thêm đi!
- Ừ, xem hai câu lục bát nữa này:

Riêng ta một mảnh trăng suông
Cũng chìm nghỉm giữa mù sương khói đời


- Thơ ai vậy?
- Thơ Hồ Quốc Nhạc!
- Biết rồi cũng là một bút hiệu của thi sĩ Nguyễn Liên Châu chắc luôn!
- Sao biết hay vậy?
- Một là đoán đại bởi mình đang nói về anh ấy mà! Nhưng mà người dùng được hai chữ trăng suông, và cũng chìm nghỉm giữa ….. nhân cách hoá tột đỉnh, và hương vị thiền : Mù sương khói đời …. thì không phải ai cũng dùng được!
- Đúng rồi! Nhưng mà xin hỏi anh có hiểu không?
- Hiểu chết liền! Nhưng mà phảng phất một chuyện tình buồn phải không anh?
- Ok! Nhưng mà thấy hay không?
- Quá hay luôn.
- Vậy thì để tạm kết luận cho tôi hỏi anh một câu nhé?
- Ok.
- Theo anh thì thơ Nguyễn Liên Châu có gì đặc sắc nhất?
- Tôi “ nhìn ra” rồi : đó là thơ của ảnh dài ngắn mấy khổ thì tuỳ, làm theo thể thơ nào thì tuỳ, nhưng mà cứ lấy 1 khổ bất kỳ, hay thậm chí 2 câu bất kỳ thì đều thành một bài thơ nho nhỏ hay hay cả! Thí dụ , có hai câu trong bài thơ Mong Manh Sợi Tóc nói trên:

Sót lại đó sợi tóc mai lầm lỗi
Nhọn dịu dàng đâm nhói ý thơ tôi

Tôi thấy quá sâu sắc anh ạ! Nhọn mà nhọn dịu dàng! Đâm nhói không phải đâm tôi, mà đâm ý thơ tôi! Tổn thương này, đau đớn này xem ra còn hơn NỬA HỒN THƯƠNG ĐAU của Phạm Đình Chương nữa!
- Đồng ý. Không ngờ Giáo Sư Toán Học cũng bình thơ quá tuyệt !
- Thế anh có phát hiện điều gì không? Nói nghe!
- Ô! Bài này tôi còn phải TO READ nhiều lắm, mới thấm được. Nhưng mà tôi phát hiện điều này : thơ Nguyễn Liên Châu còn có thể tổ hợp được, để qua một ý tình khác,đôi khi cô đơn hiu hắt hơn, nhưng mà lúc đó không còn là Nguyễn Liên Châu nữa!
- Cho một ví dụ đi nào!

 Cõi nhớ âm u một chữ lò cò
Hiên thất vận rêu xanh lời hoài niệm
 
- Ừ thơ biến tấu lại nghe cô đơn lạnh cả người! Trong cõi nhớ âm u ấy có một chữ  đang nhảy lò cò!  Trời ơi! Chỉ một chữ lò cò tự chơi đùa thôi! Câu thứ hai, nghe như anh thanh niên sa cơ lỡ vận, mỗi đêm nằm ngoài hiên vắng, như một thói quen, thói quen xanh rêu mòn cũ, nhớ hoài kỹ niệm xưa, có thể là một thời huy hoàng, có thể là một thuở yêu nhau, một mối tình đầu….
- Nghĩa là ….
- Vâng tôi hiểu rồi , đó là thơ Nguyễn Liên Châu rất GỢI!
- Very good! Quá giỏi luôn!
- Quá khen! Quá khen!
- Nhưng mà này, nãy giờ nói qua nói lại, anh có HIỂU thơ Nguyễn Liên Châu chưa?
- Đầu tiên thì Hiểu, có cảm giác rất hiểu. Hiểu Mong Manh Sợi Tóc nghĩa là Sợi Tóc Mong Manh. Còn bây giờ ….
- Còn bây giờ thì sao?
- Còn bây giờ hiểu là Mong Manh là Mong Manh, Sợi Tóc là Sợi Tóc, hiểu Nhọn dịu  dàng nghĩa là nhọn mãnh liệt, hiểu đâm vào ý thơ thì đau hơn là đâm vào tác giả bài thơ, hiểu là làm thơ dưới ánh trăng cũng cô đơn như một con chữ một mình nhảy lò cò trong đêm vắng … và cuối cùng hiểu sương sương Mong Manh Sợi Tóc là Sợi Tóc người xưa không mong manh đâu, mà sợi tóc ấy còn mãi trong lòng ta do những lỗi lầm trong ngày cũ, vâng một sợi tóc còn sót lại cũng đủ gây thương nhớ bóng hình Em!
- Tuyệt! Xin chúc mừng anh. Hôm nào tôi sẽ giới thiệu anh với Nguyễn Liên Châu!
- Anh quen anh ấy à?
- Quen chứ ?
- Dịp nào? Có gặp ảnh lần nào chưa?
- À!  Tôi hả? Tôi thì Suốt một đời chưa bao giờ thấy … ảnh!
- !!!????
Hoàng Anh Dũng & Vô Thường

Lượt xem: 55

Quảng cáo

Email
Tiêu đề thông điệp
Nội dung thông điệp
 Security code
Hỗ trợ online
  • Tư vấn viên Ms. Thủy
  • Tư vấn viên Ms. Trang
  • Tư vấn viên Ms. Đào