Cảm nhận ca dao “Nụ tầm xuân”
Phùng Hoài Ngọc
 Trèo lên cây bưởi hái hoa
Bước xuống vườn cà hái nụ tầm xuân.
Nụ tầm xuân nở ra xanh biếc
- Em có chồng rồi anh tiếc lắm thay.
- Ba đồng một mớ trầu cay
Sao anh chẳng hỏi những ngày còn không
Bây giờ em đã có chồng
Như chim vào lồng như cá cắn câu.
Cá cắn câu biết đâu mà gỡ
Chim vào lồng biết thuở nào ra?


     Bài ca dao có 10 câu lục bát kể một câu chuyện tình yêu dang dở với những nỗi day dứt, nuối tiếc. Rất hiếm có bài ca dao kể chuyện với nghệ thuật điêu luyện như bài này.
     Nhân vật trữ tình xuất hiện trong bài ca dao là chàng trai và cô gái. Họ yêu nhau nhưng không lấy được nhau; bởi vì chàng trai chỉ thầm yêu cô gái , chần chừ mãi chưa tìm được dịp thổ lộ thì cô gái đi lấy chồng; Bài ca dao như là một sự tương ngộ của những "người xưa" và "tình xưa" trong sự buồn đau, nuối tiếc muộn màng.
Bốn câu đầu là tâm trạng và lời của chàng trai:
Trèo lên cây bưởi hái hoa
           Bước xuống vườn cà hái nụ tầm xuân
          Nụ tầm xuân nở ra xanh biế
        - Em có rồi chồng anh tiếc lắm thay

 
     Những câu thơ đọc lên ta cảm giác nhân vật đó rất bối rối. Tại sao trèo lên cây bưởi hái hoa rồi lại bước xuống vườn cà? giữa vườn cà lại hái nụ tầm xuân? Và kỳ lạ nhất là nụ tầm xuân lại có màu xanh biếc trong mắt anh! Phải rồi, màu xanh lá cà hoa tím ám thị phản chiếu sang hoa tầm xuân khiến chàng hoa mắt. Câu thơ tả tâm trạng bậc thầy như là một bài Đường thi đích thực.
      Cây tầm xuân là một loài hoa hồng dại, dân gian còn gọi hoa hồng ma. Ho tầm xuân có lá nhỏ, cành đầy gai góc, bông hoa cũng nhỏ, cánh hoa màu hồng nhạt hay hồng phấn, mọc thành chùm sum sê. Tôi đọc thơ và bám vào hành động để mà hiểu lòng chàng trai.
      Cảnh vật tương hợp với lòng người. Cái hành động "trèo lên", "bước xuống" ấy là sự thể hiện tâm trạng rối bời của chàng trai. Và cái sắc màu "xanh biếc" ấy không còn là sắc màu thật nữa mà đó là sắc màu của ảo giác, sắc màu tâm trạng. Nụ tầm xuân vốn có màu hồng nhạt. Hoa hồng chính danh thì rực rỡ, có giá trị mua bán cao hơn hoa tầm xuân tầm thường nơi thôn dã chẳng ai mua, thường mọc tự nhiên nơi xó xỉnh góc vườn, ven đường. Khi học môn sinh vật, tôi được biết rằng đó là một loài hoa hồng thoái hóa (có lẽ thế kỷ 21 gọi là biến đổi gien).
     Hái hoa bưởi rồi lại đi hái nụ tầm xuân, để làm gì ? Ý hẳn thói quen ngày còn yêu nhau mang tặng người yêu. Nhưng rồi bẵng đi không hái nữa bởi nàng đã đi lấy chồng.
     Hai vần trắc (biếc/tiếc) xoáy sâu vào sự nuối tiếc muộn màng của chàng trai.
     Bằng cách nào đó cô gái có chồng cũng vẫn tìm cách gặp lại chàng. Cô ấy theo bản năng thu xếp một sự chạm mặt để giãi bày, trả công bằng cho anh. An ủi anh dù trong muôn một… Bốn câu sau là lời cô gái đáp lại.
Nàng trách móc chàng trai về sự chậm trễ và thiếu chủ động của anh.
           "Ba đồng một mớ trầu cay
            Sao anh chẳng hỏi những ngày còn không"


     Các ngôn từ "ba đồng", "một mớ" là ngôn từ dân giã. “Ba đồng” là số tiền nhỏ lẻ, còn “một mớ” cũng là một số lượng rất ít, như mớ rau mớ cỏ. Khổ nỗi, người con gái có lòng yêu nhưng cũng không dám ngỏ lời.
Mặc dù không lấy được nhau, nhưng trái tim họ thấu hiểu và cảm thông cho nhau.
     Lời lẽ cô gái than vãn khi gặp lại người yêu xưa cho biết cô đã trải qua cuộc hôn nhân bất hạnh. Buồn về cảnh sống làm dâu tù túng, bế tắc không thể thay đổi được nữa.
     Bây giờ em “Như chim vào lồng; như cá cắn câu”. Cô đã lấy chồng và cô phải làm trọn cái bổn phận làm vợ, làm mẹ của mình.
Câu cuối “Cá cắn câu biết đâu mà gỡ Chim vào lồng biết thuở nào ra?" là tâm trạng u sầu của cả hai người kết thúc bằng một câu hỏi bỏ ngỏ.
Cấu trúc bài thơ rất cân đối: 4 (anh) /4 (em) /2 (cả hai)
Bài ca dao thể hiện được một  khát vọng mãnh liệt về tình yêu chân chính.
Từ tâm trạng rối bời, nuối tiếc của chàng trai chuyển sang sự khổ đau bất hạnh của cô gái.
Bài ca dao kết thúc với biết bao dư vị xốn xang lòng người.
Bài ca dao thể hiện một nghệ thuật kể chuyện hàm súc kỳ lạ. Mười câu lục bát kể một chuyện tình lâm ly.
Ước gì có một nhạc sĩ viết một ca khúc bolero trữ tình nhưng chưa được thấy.
 

Lượt xem: 41

Quảng cáo

Email
Tiêu đề thông điệp
Nội dung thông điệp
 Security code
Hỗ trợ online
  • Tư vấn viên Ms. Thủy
  • Tư vấn viên Ms. Trang
  • Tư vấn viên Ms. Đào